Stopnie rzadkości monet

Stopnie rzadkości monet

Osoby, które interesują się kolekcjonowaniem starych walut wiedzą dobrze, że rzadkie, stare monety mogą kosztować fortunę. Jak wynika z raportu Knight Frank z 2021 roku, stare numizmaty są trzecim najbardziej dochodowym, alternatywnym rodzajem inwestycji na świecie – w ciągu ostatnich 5 lat zwrot kosztów za unikatowe walory wynosił 50%, a w ciągu 10 lat ponad 182%.

Także w Polsce numizmatyka zbiera coraz większe plony – w 2020 roku gromadzone zasoby zdrożały średnio o 20-30%, a do profesjonalnych firm numizmatycznych co chwilę zgłaszają się osoby, które znalazły na domowych strychach i w piwnicach ukrytą przez rodziców lub dziadków starą walutę, i chcą poznać jej szacowaną wartość. Większość odkrytych monet nie przedstawia wartości kolekcjonerskiej, lecz od czasu do czasu trafiają się cenne okazy.

Wycena numizmatów

Umiejętność określenia wartości numizmatu dla początkującego kolekcjonera bywa bardzo trudna. W celu pogłębiania swojej wiedzy, warto sięgnąć do kilku podstawowych źródeł informacji, takich jak katalog monet czy forum numizmatyków, gdzie można zamieścić zdjęcie posiadanego waloru i porozmawiać o jego historii. Jednak w przypadku wyceny historycznych monet, najlepiej jest udać się do sklepu numizmatycznego i zasięgnąć profesjonalnej opinii. Do oszacowania wartości monety niezbędna jest ekspertowi informacja o wielkości nakładu, w którym została ona wyemitowana, oraz informacja o szacowanej liczbie zachowanych współcześnie egzemplarzy – w obrocie kolekcjonerskim, jak i w kolekcjach muzealnych. Dane te są jednak trudno dostępne w przypadku monet XIX-wiecznych i starszych, gdyż w dawnych czasach nie prowadzono katalogów numizmatycznych.

Polska skala rzadkości

Wybitny, dziewiętnastowieczny polski numizmatyk, uczony i kolekcjoner, Emeryk Hutten-Czapski postanowił uszeregować dostępną ówcześnie wiedzę i wyjść naprzeciw temu zagadnieniu. Około 1890 roku opracował skalę rzadkości monet i banknotów, która do dzisiaj wykorzystywana jest w większości katalogów, m. in. w katalogach Kopickiego. Czapski był również twórcą pięciotomowej pracy o polskich monetach, która jest uważana za kompendium podstawowej wartości źródłowej. Jedenastostopniowa skala Czapskiego przedstawia rozłożenie ilości zachowanych monet, wyrażone symbolem R i cyfrą (1-8). Wraz ze wzrostem cyfry przy literze, maleje ilość zachowanych egzemplarzy, a tym samym wartość danej monety rośnie. Brak „R” w skali oznacza, że zachowanych monet jest więcej niż 400 000 sztuk, a całkowita wielkość emisji nie jest znana. R* oznacza „unikat” – istnieje tylko jeden egzemplarz monety świecie.

Ilość monet zachowanych:

  • R* – 1 (unikat)
  • R8 – 2-3
  • R7 – 4-6
  • R6 – 7-25
  • R5 – 26-120
  • R4 – 121-600
  • R3 – 601-3000
  • R2 – 3001-15000
  • R1 – 15001-80000
  • R – 80001-400000
  • Brak oznaczenia – powyżej 400000

Co warto podkreślić – skala Czapskiego jest wykorzystywana głównie do „starego mennictwa”, ma zatem charakter orientacyjny. Dane dot. rzadkości monet mogą być bardzo niedokładne – przykładem tego jest piętnastowieczny halerz oświęcimski ze skalą zachowania R8 w katalogach (istnieją 2 – 3 egzemplarze). Jak się z czasem okazało, na rynku pojawiło się kilka razy więcej tych monet.

Warto przy tym dodać, że wszystkie rzadkie i cenne monety można podzielić na kilka podstawowych kategorii:

– monety wypuszczone w limitowanej edycji;

– monety z błędami, tzw. destrukty mennicze (druk do góry nogami, niepoprawne napisy, brak przebicia jednej strony);

– starożytne monety;

– próbne monety, które przeznaczone były do obiegu, ale z jakiegoś powodu nie trafiły na rynek;

– monety bite jako pamiątki.

Poza zastosowaniem skali rzadkości, wartość monety można określić również na podstawie jej stanu zachowania (więcej informacji pod linkiem https://slomski.us/2017/06/13/stany-zachowania-monet/).

Skup starych monet

Zdarza się, że cenne monety trafiają do nas w natłoku codziennych transakcji gotówkowych, lecz przemykają niezauważone.  Warto wyrobić w sobie nawyk i raz na jakiś czas przejrzeć zawartość portfela. Stare, zniszczone monety i banknoty wciąż niosą z sobą wartość. Znalezione egzemplarze zabierz z sobą do skupu walut wycofanych z obiegu, w którym całkowicie za darmo uzyskasz wycenę przyniesionych pieniędzy.